ach'ix
1
sustantivo
Morfología:
ach' + ix
("mujer nueva"; con ix 'mujer' en protomaya)
Plural poseído:
-tak; Bachajón -ab
Posesión marcada:
ach'ixal
-
muchacha, niña, chamaca, chica, jovencita, mujer joven
[Petalcingo]
Bahtix ta nophun te ach'ixe.
La muchacha ya se fue a estudiar.
[Villa Las Rosas]
¿Tut me sbil ach'ixe?
¿Cómo se llama la muchacha?
-
hija (con poseedor)
[Yajalón]
Ja' awach'ix ini.
Ella es tu hija.
[Oxchuc]
Ya awich' ta ak'ab te kach'ixe.
Recibes en tus manos a mi hija (le dice la madre a su yerno en la boda).
[Tenejapa]
Mabi ya kalbeix ya'tik te kach'ixtake.
Ahora ya no les digo nada a mis hijas.